IBHODI YEMITHETHO YEENKUNDLA ZOMTHETHO
INCWADI YOKUFUNDISA NGOKWECANDELO 14 LOMTHETHO WOKUKHUTHAZA UKUFIKELELA KULWAZI, 2000 (UMTHETHO 2 KA-2000)
INTSHAYELELO
Ngokwecandelo 14 lomThetho wokuKhuthaza ukuFikelela kuLwazi, 2000 (UmThetho 2 ka-2000), igosa lolwazi leqela loluntu fanele luqulunqe ngaphakathi kangangelwimi ezintathu ezisemthethweni ubuncinane incwadi yokufundisa equlethe ulwazi oluthile oluchaziweyo.
Ibhodi yemiThetho yeeNkundla zemiThetho (iBhodi), izuza amandla ayo kwiBhodi yemiThetho yeeNkundla zomThetho womThetho, 1985 (UmThetho ka-1985) (umThetho). Ibhodi liqela loluntuelicgingelwayo kumhlathi (b) (ii) wenkcazelo "yeqela loluntu", ebizwa ngokuba liziko eliqhelisa amandla oluntu okanye elenza umsebenzi woluntu ngkwawo naluphi na uwiso-mthetho. Ibhodi ngako oko ilawula ufikelelo kumarekhodi wayo.
ISAKHIWO NEMISEBENZI YEBHODI
Uzinziso lweBhodi
Ibhodi izinziswe licandelo 2 lomThetho.
Isakhiwo seBhodi
Ngokwecandelo 3 lomThetho, iBhodi inalamalungu alandelayo onyulwe ngumPhathiswa wezoBulungisa noPhuhliso lomGaqo-siseko:
a Ijaji yenkundla yomGaqo-siseko, eyona Nkundla iPhakamileyo yokuBhena okanye iNkundla ePhakamileyo njengomGcini-sihlalo.
b Ijaji okanye ijaji esele isidla umhlala phantsi yeNkundla yomGaqo-siseko, eyona Nkundla iPhakamileyo yokuBhena okanye iNkundla ePhakamileyo njengosekela-mgcini-sihlalo.
e Amagqwetha amabini aziqhelisayo.
g Igosa leSebe lezoBulungisa noPhuhliso lomGaqo-siseko.
h Hayi ngaphezu kwabantu abathathu, ngembono zomPhathiswa wezoBulungisa noPhuhliso lomGaqo-siseko, abane mfuneko yengxelo yobuchule ukuba basebenze njengamalungu eBhodi.
Iikomiti a Icandelo 5 lomThetho linikezelwa ukuzinzisa iikomiti zeBhodi. Kukho iindidi ezimbini: iikomoti ezonyulwe yiBhodi nezinamalungu eBhodi kuphela, neekomiti ezinamalungu eBhodi nabantu abonyulwe ngumPhathiswa abangengawo amalungu eBhodi. Injongo yodidi lwesibini kukusebenzisa ingxelo yobuchule yabantu abangengawo amalungu eBhodi nokuqinisekisa ubandakanyeko oluthe ngqo loluntu kwimisebenzi yeBhodi.
b Iikomiti zeBhodi zenza imisebenzi eyabelwe zona yiBhodi okanye ngumPhathiswa kwaye zixhomeke kulawulo lweBhodi.
c Ezi komiti zilandelayo zizinzisiwe:
i Ikomiti eLawulayo ii Ikomiti yamabango iii Ikomiti yeNkundla ePhakamileyo iv Ikomiti yeeNkundla zooMantyi v Ikomiti yeeNkundla zoSapho vi Ikomiti yemiThetho yeNkqubo zeSebe eliphethe iinqanawa vii Ikomiti yokuBumba ngokutsha uBulungisa obuPhathelele ebuRhulumenteni viii Ikomiti yoLwazi loLwazi lobugcisa jikelele
Ubungangamsha beBhodi a Ngokwecandelo 6 lomThetho weBhodi lunikwa amandla ngenjongo kubuchule nakulawulo olufanayo bobulungisa kwiNkundla ePhakamileyo yeziBheno, iNkundla ePhakamileyo neenkundla ezisezantsi, kumaxesha ngamaxesha njengesiqhelo ukuphinda kujongwe imithetho yenkundla ekhoyo kwaye ngaphantsi kwemvume yomPhathiswa ukwenza , ukulungisa okanye ukubhangisa imithetho yeNkundla ePhakamileyo yeziBheno, iiNkundla eziPhakamileyo neenkundla ezisezantsi ezilawulayo -
i ukuziqhelisa kunye nenkqubo malunga nomangalelwano, kubandakanya ixesha ngaphakathi nendlela apho isibheno siqatshelwe ngayo;
ii imo, iziqulatho nokusetyenziswa kwenkqubo;
iii ukuziqhelisa kunye nenkqubo malunga nenkonzo okanye inkqubo okanye namanye amaxwebhu kubandakanya nomcimbi wabagocagoci;
iv ukuziqhelisa kunye nenkqubo malunga nenkqubo yokwenza kubandakanya imiyalelo ebhaliweyo namagunya v ukuziqhelisa kunye nenkqubo malunga nesingqiniso sayo nayiphina into kumgwebi ngaphantsi kwecandelo 19bis lomThetho weNkundla ePhakamileyo , 1959 UmThetho 59 ka-1959, nemivozo ebhatalwayo kuye namphina umgwebi onjalo;
vi uxilongo olunyanzelekileyo ngomnye okanye ngabanye oogqirha bawo nawuphi na umbutho kwiinkqubo apho umonakalo okanye imbuyekezo malunga namabango okulimala emzimbeni ayabangwa nompilo yakhe ifanelkile kumiselo lomonakalo onjalo okanye imbuyekezo, kwakunye nendlela, ixesha, indawo nemfanelozexabiso lokuxilongwa, kwaye nokwenza ibe khona kumbutho ochasayo walo nayiphina ingxelo yoxwebhu kuxilongo;
vii inkqubo okanye malunga nawo nawuphina umbuzo ongqamene nengqondo wakhe nawuphi umntu neziphumo okanye imiyalelo enokuba yenziwe okanye ikhutshiwe kumbuzo onjalo.
viii Ukonyulwa nolwamkelo lwabantu abagunyaziselwe ukumela isizwe ukuba bathabathe ubungqina baxilonge amangqina;
ix Indlela apho amaxwebhu enziwa ngaphandle kweRiphabliki engqinelwa ukuvumela ukuba aveliswe okanye asetyenziswe kuyo nayiphi na inkundla okanye aveliswe okanye amangalelwe kuyo nayiphi na i-ofisi ekwiRiphabliki;
x Ukonyulwa nolwamkelo lwabaguquli abafungisiweyo;
xi Imisebenzi yabagwebi besithili namanye amagosa enkundla;
xii Imirhumo namaxabiso kubandakanywa imirhumo ehlawulwe malunga nenkonzo okanye ukwenziwa kwenkqubo ngaphandle kweesamani okanye amagunya akhutshwayo ngesicelo sikaRhulumente kwizinto zobundlobongela okanye malunga nokumema abantu ukuba bazokuphendula abagocagoci;
xiii Indlela yokumisa umlinganiselo wokhuseleko kuyo nayiphi na imeko apho kuyimfuneko ukuba ukhuseleko luza kunikwa kwaye isimo nendlela apho ukhuseleko olunjalo lunokunikezwa;
xv Indlela yokurekhodisha okanye ukuqwalasela ubungqina neenkqubo/
xvi Ukugcinwa nokulahlwa kwamarekhodi okanye imizuzu yobungqina kunye neenkqubo kwiNkundla ePhakamileyo yeziBheno neeNkundla eziPhakamileyo;
xvii Ukonyulwa kwabancedisi-jaji kwiinkqubo zeenkundla ezisezantsi ;
xviii Uluhlu lwamaxabiso emirhumo ebizwa ngabammeli, amagqwetha nabantu abanamagunya ngokomthetho okungqinela amaxwebhu nengxelo efungelweyo.
xx Jikelele nawuphina umbandela onokuba yimfuneko okanye luncedo ukuba umiselwe ukulungiselela ukukhutshwa okufanelekileyo nokulawulwa kwemisebenzi yeNkundla ePhakamileyo yeziBheno, iiNkundla eziPhakamileyo neenkundla ezisezantsi eluntwini nakwinkqubo zobundlobongela.
b Ubungangamsha onokubenza, imbuyekezo okanye urhoxiso lwemithetho njengoko kubonakalisiwe kumhlathi a ongasentla, ubandakanya ubungangamsha omabenziwe, imbuyekezo norhoxiso lwemithetho-
i ukuze kubekho isiphumo kumalungiselelo ecandelo 2 necandelo 3 lomThetho woBungqina weeNkundla zeLinye ilizwe, 1962 UmThetho 80 ka-1962; kunye ii ukunxulumanisa kusetyenziso lomThetho weMimiselo yoLawulo lwezoBulungisa eliliSebe eliphethe inqanawa, 1983 UmThetho 105 ka-1983, omisela oku kulandelayo:
aa Ukonyulwa kwakhe nawuphina umntu okanye iqela lokuvavanya imirhumo namaxabiso, kunye nendlela apho imirhumo enjalo namaxabiso afanele ukuba avavanywe;
bb zilinganisela ezijolise ekuphepheni umjikelezo okanye uphinda phindo lwezenzo;
cc ukuziqhelisa kunye nenkqubo zokubhekiselela ekulamleni nayo nayiphi na into evela ezinkqubeni ezinxulumana nebango laselwandle, kwaye unyulo, umvuzo nobungangamsha bomlamli.
c Ibhodi isengacebisa umPhathiswa ezimalini zolawulo lobulungisa beenkundla ezisezantsi, ukunyinwa kwamaxabiso omangalelwano nayo nayiphi na enye into ebhekiselele eBhodini ngumPhathiswa.
Iqumrhu loLawulo lweBhodi
Ibhodi iyancediswa emisebnzini yayo liqumrhu lolawulo elisebenza ngokupheleleyo elinamagosa eSebe lezoBulungisa noPhuhliso lomGaqo-siseko. Iqumrhu loLawulo livavanya kwaye liphanda izindululo neenkcazelo zemibandela yentobeko eBhodini nakwikomiti yayo, kwaye inikeza ngenkonzo yenkxaso yolawulo eBhodini.
IINKCUKACHA ZOKUNXIBELELANA
Igosa lolwazi
Idilesi yeposi:
Unobhala
Ibhodi yemiThetho yeeNkundla zemiThetho
Idilesi yesitalato:
Umnxeba: 3200493
Ifeksi: 320 0494
Iiyure ze-ofisi:
Amarekhodi eBhodi a Umgaqo-nkqubo b Ulawulo jikelele lweBhodi c Amalungu eBhodi, iiKomiti neQumrhu loLawulo d Uluhlu lwemicimbi yokuxoxwa nemizuzu yeentlanganiso zeBhodi e Uluhlu lwemicimbi yokuxoxwa nemizuzu yeentlanagniso zeekomiti zeBhodi f ImiThetho yeeNkundla g Ingcebiso kumPhathiswa h Iingxelo kumPhathiswa i Amakhasethi eentlanganiso ezirekhodishiweyo j Ukukhuphela iintlanganiso zeBhodi k Amaxwebhu asebenzayo nolwazi kwikhompyutha
Ukubhengezwa okwenziwe ngabom ngokwecandelo 15 lomThetho woLwazi wokuFikelela koLuntu: Awukho
Isicelo senkqubo:
a Umceli uza kunikwa ithuba lokurekhodisha kwiBhodi ukuba uyavumelana nazo zonke iimfuno zenkqubo yomThetho woLwaiz wokuFikelela eLuntwini nendlela kwelo rekhodi ayaliwa naphantsi kwazo naziphi na iimeko zokwala ezixeliweyo kulo mThetho.
b Umceli makasebenzise iFomu A yeMimiselo epapashwe kwiGazethi kaRhulumente No.23119 yange-15 kweyoMdumba 2002. Iifomu ziyafumaneka kwigosa lolwazi leBhodi.
c Ukuba umceli akanakho ukubhala okanye ukufunda okanye unobulwelwe, umceli onjalo angenza isicelo ngomlomo. Igosa lolwazi leBhodi liza kuzalisa iFomu A enceda umceli onjalo kwaye amnike ikopi emveni koko.
Imirhumo ebhatalwayo
Imirhumo ebhatalwayo yileyo imiselweyo kwiMimiselo. Iinkcukacha ziyafumaneka ngokwenza isicelo.
IINKONZO EZINIKEZWA AMALUNGU OLUNTU NOKUBA IINKONZO EZINJALO ZINGAFIKELELWA NJANI
Njengoko kubonisiwe ngasentla, iBhodi inikwa iimbuyekezo zemithetho yeNkundla ePhakamileyo yeziBheno, iiNkundla eziPhakamileyo neenkundla ezisezantsi (iinkundla zomantyi). Iinkonzo zazo ngoko ke azinikezwa ngqo kumalungu oluntu, kodwa ngokungathanga ngqo ngokwenza inkqubo yobulungisa ibenokufikeleleka ngakumbi kubasebenzisi bayo. Amalungu oluntu okanye amaqela anomdla angangenisa iintobeko ezibhaliweyo eziphembelelayo ngokuphathelelene nembuyekezo yemithetho yeBhodi ukuba iqwalaselwe.
UBANDAKANYEKO LOLUNTU ENKWENZIWENI KOMGAQO-NKQUBO NOSETYENZISO LWAMAGUNYA OKANYE UKWENZIWA KWEMISEBENZI YIBHODI
Amalungu oluntu okanye amaqela anomdla aza kwenza iinkcazelo ezibhaliweyo eziphembelelayo eziphathelelene nembuyekezo yemithetho yenkundla yeBhodi.
Iinkcazelo ezinjalo ziyaphandwa zilandela isazisi nenkqubo yokunika izimvo, apho uniko lwezimvo lumenywa kubo bonke abachaphazelekayo. Amalungu oluntu okanye amaqela anomdla enokhathalelo agcinwa ecetyiswa ngenkqubela- phambili okanye iyasondezwa ukulungiselela olunye uniko zimvo olungaphaya kwinkcazelo yakhe. Ukuba ngaba kuyimfuneko, iintlanganiso zibanjwa nabachaphazelekayo
Umbandela ungeniswa kwiikomiti ezifanelekileyo zeBhodi ukulungiselela ukunconywa emveni koko kwiBhodi egcweleyo ukuthathelwa ingqalelo nesigqibo. Amalungu oluntu okanye amaqela anomdla anokhathalelo acetyiswa ngesigqibo seBhodi.
AMANCEDO AFUMANEKAYO MALUNGA NOMTHETHO OKANYE UKUNGAPHUMELELI EKUSEBENZENI KWEBHODI
Ibhodi ayinazo iinkqubo zangaphakathi zokubhena kwaye iinkundla kokufanela zifikelelwe kwizinto ezithile apho iqela elisindanisiweyo linqwenela ukubhena ngokuchasene nesenzo seBhodi okanye ukungaphumeleli kweBhodi ekwenzeni. Kanti, akukho nto inqanda elo qela ekubuzeni iBhodi ukuba iphinde isicinge isigqibo sayo.
OLUNYE ULWAZI NJENGOKO LUMISELWE
Xa kungoku akukho lwazi longezelelweyo olumiselweyo ngokwecandelo 92 eliza kubinisa apha.
ISIKHOKELO SOKUBA UNGAKUSEBENZISA NJANI UKUFIKELELA KOLUNTU KUMTHETHO WOLWAZI
Ngaokwecandelo 10 lomThetho woLwazi oKhuthaza ukuFikelela, iKhomishoni yamaLungelo oluNtu fanele iqulunqe kulwimi ngalunye olusemthethweni isikhokelo esiqulethe ulwazi olunjalo ngefomu nangendlela enokuqondwa, nenokufuneka ngesizathu ngumntu onqwenela ukuziqhelisa nalo naliphi na ilungelo elicingwa kulo mThetho. Imibuzo ingenziwa ngqo ku:
Umnxeba: 484 8300
Ifeksi: 484 13 60
